WAPŃ, WITAMINA D I ZIARNINIAKI
ZIARNINIAKI I MAKROFAGI
Ziarniniaki są charakterystycznymi oznakami objawowej sarkoidozy.
Są to stosunkowo niewielkie skupiska komórek objętych stanem zapalnym, wykazujące intensywną aktywność proliferacyjną.
Ogólnie rzecz biorąc, zmiany ziarniniakowe bezbłędnie wyróżniają sarkoidozę.
W badaniu laboratoryjnym ziarniniak składa się
z obszaru centralnego i obwodowego:
U pacjentów z sarkoidozą ziarniniaki zawierają komórki zwane makrofagami. Makrofagi mogą zawierać enzym 1-alfa-hydroksylazę, który przekształca witaminę D w jej końcowy aktywny produkt, zwiększający następnie stężenie wapnia we krwi i/lub w moczu. Około 5 procent pacjentów z sarkoidozą ma podwyższone stężenie wapnia we krwi, a około 15 procent ma podwyższone stężenie wapnia w moczu. Przewlekle podwyższone stężenia wapnia mogą zwiększać ryzyko powstawania kamieni nerkowych, wpływać na czynność nerek i osłabiać kości.
Makrofagi wydzielają aktywator plazminogenu, ważny w układzie krzepnięcia.
Czym są makrofagi?
Makrofagi są rodzajem komórek leukocytarnych organizmu człowieka (i zwierząt), które pod mikroskopem są większe od leukocytów obojętnochłonnych, a ich podstawowym zadaniem jest oczyszczanie organizmu z substancji odpadowych i zwalczanie obcych substancji (antygenów). Powstają z monocytów krwi, które z kolei wytwarzane są w szpiku kostnym i mają charakterystyczne cechy morfologiczne.[1] Makrofagi są niestety odpowiedzialne za pylicę węglową i azbestozę, ponieważ przemieszczają się chemotaktycznie w kierunku interleukin zapalnych (np. IL-1) i obszarów zapalenia oraz „zjadają” (z greckiego fagein > fag, jeść) obce cząstki, co prowadzi do pylicy węglowej płuc (nie są w stanie rozłożyć zawartości). Niestety uczestniczą również w procesie miażdżycy („komórki piankowate”). Stanowią część składową wielu narządów.
Makrofagi wydzielają aktywator plazminogenu, ważny w układzie krzepnięcia krwi; wydzielają proteazy serynowe i inne enzymy, różne interleukiny oraz czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-alfa). Wydzielają również czynniki aktywujące niektóre procesy, na przykład proces powstawania płytek krwi poprzez wydzielanie PDGF (ang. platelet-derived growth factor, płytkopochodny czynnik wzrostu), czynnik wzrostu GF (ang. growth factor) oraz NO (tlenek azotu), który jest ważny dla wielu procesów w organizmie człowieka.
Dla niektórych pacjentów z sarkoidozą ważne jest uwzględnienie stężeń wapnia i witaminy D.
Czym są wapń i witamina D?
Wapń jest minerałem budującym nasze kości i niezbędnym dla zdrowego szkieletu.
Stężenie wapnia reguluje witamina D, którą wytwarzamy w skórze pod wpływem światła słonecznego i dostarczamy z pokarmami takimi jak tłuste ryby.
Niskie stężenia wapnia i witaminy D mogą przyczyniać się do osteoporozy (zrzeszotnienia kości), która jest częsta wraz z wiekiem. Niektóre leki przyczyniają się do osteoporozy, w tym kortykosteroidy, często stosowane w leczeniu sarkoidozy.
Nadmiar wapnia lub witaminy D może być szkodliwy.
Wysokie stężenia wapnia mogą powodować bóle żołądka, zaparcia, splątanie i sporadycznie uszkodzenie nerek.
Dla większości osób suplementy wapnia i witaminy D są bardzo bezpieczne, ale u niektórych osób z sarkoidozą istnieje ryzyko, że suplementy zwiększą stężenia wapnia i witaminy D we krwi.
Co powoduje wysokie stężenie wapnia we krwi w sarkoidozie?
Sarkoidoza jest chorobą, w której w różnych miejscach ciała rozwijają się grudki (guzki) zwane ziarniniakami. Ziarniniaki te składają się ze skupisk komórek uczestniczących w zapaleniu. Jeśli w danym narządzie powstanie wiele ziarniniaków, mogą one uniemożliwić jego prawidłowe funkcjonowanie.
Aktywowane komórki wewnątrz ziarniniaków sarkoidalnych zwiększają aktywność enzymu (1a-hydroksylazy), który przekształca nieaktywną witaminę D (25-hydroksywitaminę D) w jej aktywną postać (1,25-dihydroksywitaminę D).
Ta aktywna postać witaminy D jest niezbędna, aby pomóc organizmowi wchłaniać i wykorzystywać wapń; w rzeczywistości organizm w ogóle nie może wchłaniać wapnia bez pewnej ilości witaminy D.
Nadmierna produkcja tego enzymu (1a-hydroksylazy) odpowiada za rozwój wysokiego stężenia wapnia we krwi pacjentów z sarkoidozą.
Jak często występuje wysokie stężenie wapnia we krwi w sarkoidozie?
Podwyższone stężenie wapnia we krwi zaobserwowano u około 1 na 10 pacjentów z sarkoidozą.
Kto powinien przyjmować suplementy wapnia i witaminy D?
Stężenia witaminy D są powszechnie mierzone w populacji ogólnej, a lekarz może sprawdzić stężenia witaminy D i wapnia w ramach rutynowego badania.
Pomiar PTH (stężenia parathormonu) za pomocą badania PTH pomaga zrozumieć przyczynę wysokiego stężenia wapnia, zwłaszcza u pacjentów z sarkoidozą.
Jeśli stężenia witaminy D są niskie, lekarz zwykle zaleca suplementację.
Jeśli masz sarkoidozę, istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia działań niepożądanych związanych z przyjmowaniem witaminy D i suplementów wapnia.
Nie przyjmuj witaminy D ani suplementów wapnia bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Konieczne jest zmierzenie stężeń wapnia i witaminy D przed rozpoczęciem przyjmowania jakichkolwiek suplementów oraz monitorowanie tych stężeń podczas leczenia (zwykle za pomocą badania krwi dwa miesiące po rozpoczęciu leczenia). Badanie to powinno obejmować oznaczenie 1,25-dihydroksywitaminy D (1,25-DHCC). Lekarz może jednak najpierw sprawdzić stężenie wapnia i 25-hydroksywitaminy D (25-DHCC), zanim przejdzie do dalszych badań.
Autor: dr K. Bechman