Hormony nadnerczy

Hormony kory nadnerczy określamy wspólną nazwą kortykosteroidów, które według właściwości biologicznych dzielą się na trzy grupy (glikokortykoidy, mineralokortykoidy, steroidy płciowe).

GLIKOKORTYKOIDY - najważniejszym i występującym w największej ilości jest kortyzol (hydrokortyzon), który wpływa na metabolizm węglowodanów (glukozy), białek i tłuszczów. Jego wydzielanie zwiększa się w stanach stresu.

MINERALOKORTYKOIDY - aldosteron, który kontroluje gospodarkę wodno-solną.

STEROIDY PŁCIOWE - androgeny, estrogeny i progesteron, które są wydzielane w niewielkich ilościach, a w największej części powstają w gruczołach płciowych.

Podwyższony poziom kortyzolu utrzymujący się przez dłuższy czas wyczerpuje nadnercza. Ponieważ nie są one już w stanie wytwarzać tylu hormonów, „ile stresu codziennie im serwujemy”, dochodzi do zaburzeń metabolizmu węglowodanów, tłuszczów, białek i elektrolitów, a także do zmian w tkance samego gruczołu lub jego powiększenia (hiperplazji).

Najczęstsze działania kortyzolu na metabolizm:

- w przeciwieństwie do insuliny uniemożliwia wykorzystanie glukozy w komórkach, co prowadzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi (hiperglikemii)

- nasila się wytwarzanie glukozy z aminokwasów w wątrobie (glukoneogeneza)

- zmniejsza się wytwarzanie (biosynteza) białek w komórkach, szczególnie w mięśniach, kościach i narządach limfatycznych

- pobudzany jest rozkład białek w mięśniach i kościach, co prowadzi do utraty masy mięśniowej i przyspiesza osteoporozę; poziom białek w tkankach zmniejsza się, a we krwi i wątrobie wzrasta.

Ponieważ białka są zbudowane z aminokwasów, wątroba wykorzystuje ich zwiększony napływ do wytwarzania glukozy. Wskutek nasilonej utraty białek dochodzi do zmniejszenia siły mięśniowej i osłabienia mięśni.

Osteoporoza jest wynikiem zwiększonej resorpcji kości, zmniejszonej aktywności komórek kościotwórczych (osteoblastów) i zmniejszonych zasobów wapnia. Zwiększa się wydalanie wapnia z moczem, dlatego mogą również powstawać kamienie nerkowe.

- przyspiesza się mobilizacja kwasów tłuszczowych z podskórnej tkanki tłuszczowej, co prowadzi do wzrostu stężenia wolnych kwasów tłuszczowych we krwi, nagromadzenia tkanki tłuszczowej na tułowiu i szyi oraz wokół otrzewnej i narządów wewnętrznych (otyłość centralna lub brzuszna).

Kortyzol (hydrokortyzon)

-jest hormonem steroidowym,
-wpływa na metabolizm białek, rozkładając białka mięśni i innych tkanek. W ten sposób powstają aminokwasy, z których wątroba wytwarza inne białka potrzebne organizmowi.
-Jest hormonem przeciwzapalnym (glikokortykoidem) o istotnym wpływie na wytwarzanie glukozy we krwi,
-jest wydzielany w odpowiedzi na wydzielanie hormonu adrenokortykotropowego (ACTH)
-nazywany jest hormonem stresu, ponieważ wydziela się zależnie od poziomu stresu psychicznego lub fizycznego w następstwie wydzielania hormonu adrenokortykotropowego (ACTH),
-kortyzol zwiększa w wątrobie glukoneogenezę (wytwarzanie glukozy z aminokwasów i innych związków)
-występuje w związkach syntetycznych (leki takie jak Medrol)

Zaburzenia pracy nadnerczy
(Niewydolność nadnerczy)

1. Pierwotna niewydolność nadnerczy (AI), czyli choroba Addisona

Jest to rzadki stan, w którym nadnercza nie działają prawidłowo i nie mogą wytwarzać wystarczającej ilości kortyzolu. Wytwarzanie aldosteronu i androgenów (dwóch pozostałych rodzajów hormonów steroidowych wytwarzanych przez nadnercza) jest najczęściej niskie.
Przyczyną jest najczęściej choroba autoimmunologiczna.

2. Wtórna niewydolność nadnerczy

Występuje, gdy przysadka mózgowa nie wysyła nadnerczom sygnału do wytwarzania kortyzolu. Wytwarzanie aldosteronu we wtórnej niewydolności nadnerczy jest prawidłowe. Przyczyną jest to, że przysadka nie wysyła wystarczającej ilości ACTH do nadnerczy, przez co nie jest wytwarzana wystarczająca ilość kortyzolu.
Niektóre przyczyny mogą być przejściowe. Przykładem jest przyjmowanie niektórych leków, takich jak prednizon, hydrokortyzon lub deksametazon.

Problemy z nadnerczami wywołane lekami

Syntetyczne glikokortykoidy (np. Medrol) są stosowane ze względu na ich działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne. Możliwym działaniem niepożądanym leczenia glikokortykoidami jest zahamowanie osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, co może prowadzić do niewydolności nadnerczy.
Przyczyny niewydolności:
-długotrwałe leczenie glikokortykoidami,
-sposób podawania,
-dawkowanie (siła działania) glikokortykoidów,
-jednocześnie przyjmowane leki zaburzające metabolizm glikokortykoidów

U pacjentów leczonych glikokortykoidami mogą wystąpić cechy zespołu Cushinga, a następnie zespół odstawienia glikokortykoidów po ograniczeniu leczenia.

Leczenie

Konieczne jest ostrożne podejście do zmniejszania dawki glikokortykoidów i odpowiednie poradnictwo dla pacjentów, aby zapewnić skuteczne zmniejszenie dawki. Leczenia glikokortykoidami nie należy całkowicie przerywać do czasu przywrócenia czynności nadnerczy.

Negatywne zmiany w organizmie (działania niepożądane kortykosteroidów)

Kortyzol jest immunoregulatorem, który pomaga człowiekowi przezwyciężyć stres fizyczny lub psychiczny, dodając organizmowi sił poprzez „odżywianie” go glukozą.

Zaburzenia powstające w następstwie przyjmowania leków to:
-wzrost stężenia glukozy we krwi,
-podwyższone ciśnienie krwi,
-zaburzona czynność tarczycy,
-kołatanie serca,
-zaburzenia miesiączkowe,
-otyłość,
-obniżenie poziomu testosteronu,
-zmniejszenie ilości tkanki mięśniowej,
-zaburzenia nastroju,
-depresja
-ścieńczenie skóry
-krwawienia wewnętrzne