Koronawirus i sarkoidoza

COVID-19 i sarkoidoza, gotowość do szczepienia: wyzwania i możliwości

Przegląd historyczny: Manansala i współautorzy, Frontiers in Medicine, opublikowany 30 kwietnia 2021 r.

Sarkoidoza jest przewlekłą chorobą zapalną o podłożu immunologicznym, której najbardziej charakterystyczną cechą są nieserowaciejące ziarniniaki występujące w jednym lub kilku zajętych narządach. Pandemia COVID-19 stanowi wyzwanie dla klinicystów opiekujących się pacjentami z sarkoidozą, którzy mogą być bardziej narażeni na zakażenie niż populacja ogólna. W związku z niedawnym udostępnieniem szczepionek przeciw COVID-19 należy się spodziewać, że klinicyści będą zadawać pytania dotyczące ich skuteczności i bezpieczeństwa w sarkoidozie. Brakuje jednak badań oceniających bezpieczeństwo i skuteczność szczepionek w sarkoidozie. W niniejszym przeglądzie analizujemy aktualne piśmiennictwo dotyczące szczepień w populacjach osób z obniżoną odpornością i odnosimy je do pacjentów z sarkoidozą. Dostępne piśmiennictwo sugeruje, że szczepionki są bezpieczne i skuteczne u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi oraz u osób przyjmujących leki immunosupresyjne. Zdecydowanie zalecamy stosowanie szczepionek przeciw COVID-19 u pacjentów z sarkoidozą. Przedstawiamy również algorytm podejmowania decyzji klinicznych, który ma służyć jako wskazówka przy szczepieniu pacjentów z sarkoidozą przeciw COVID-19.

Wprowadzenie

Sarkoidoza jest przewlekłą chorobą zapalną o podłożu immunologicznym, charakteryzującą się powstawaniem nieserowaciejących ziarniniaków w jednym lub kilku zajętych narządach. Przyjmuje się, że ziarniniaki te są wynikiem nieprawidłowej odpowiedzi zapalnej na nieznany antygen u osób predysponowanych genetycznie (1, 2). Sarkoidoza najczęściej zajmuje płuca, co występuje u ponad 90% pacjentów i może prowadzić do obniżenia wyjściowej czynności płuc. Nie dziwi więc, że niewydolność oddechowa jest główną przyczyną zgonów wśród tych pacjentów (3). Sarkoidoza może jednak dawać również objawy między innymi ze strony serca, układu nerwowego, skóry i narządu wzroku (1, 3). Pandemia COVID-19 stanowi wyzwanie dla wszystkich lekarzy, ale szczególnie dla tych, którzy opiekują się pacjentami z sarkoidozą; znaczna część tych pacjentów wymaga leków immunosupresyjnych, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka ciężkich zakażeń i zakażeń oportunistycznych w porównaniu z populacją ogólną (4).

Od pojawienia się koronawirusa zespołu ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej 2 (SARS-CoV-2), wektora odpowiedzialnego za COVID-19, do kwietnia 2021 r. na świecie zgłoszono ponad 130 milionów przypadków i ponad 2,8 miliona zgonów (5). Ze względu na wysoce zakaźny charakter wirusa pilnie przystąpiono do opracowywania szczepionek przeciw COVID-19. Obecnie opracowywanych jest ponad 200 kandydatów na szczepionki (5–7). W związku z wydanymi przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) zezwoleniami na stosowanie kilku szczepionek przeciw COVID-19 w sytuacjach nadzwyczajnych naszym celem jest wyjaśnienie szczególnych wyzwań związanych ze szczepieniem przeciw COVID-19 pacjentów z sarkoidozą. Obecnie nie ma dostępnych danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności szczepienia przeciw COVID-19 w tej populacji. W niniejszym przeglądzie przedstawiamy własne podejście kliniczne do szczepienia pacjentów z sarkoidozą, mając na celu dostarczenie zaleceń eksperckich lekarzom i pacjentom mierzącym się z sarkoidozą.

COVID-19 i sarkoidoza

Od początku pandemii nasza wiedza na temat patofizjologii COVID-19 rozwija się w bardzo szybkim tempie. SARS-CoV-2 wiąże się z receptorem ACE2 występującym w nosogardle, części ustnej gardła i płucach za pośrednictwem licznych wirusowych białek strukturalnych kolca (S). Po wniknięciu do organizmu SARS-CoV-2 szybko się namnaża, rozprzestrzenia i w niektórych przypadkach może powodować znaczne uszkodzenia narządów (8). Chociaż u większości pacjentów COVID-19 przebiega bezobjawowo lub łagodnie, w niewielkiej podgrupie występuje ciężka postać choroby związana ze zwiększoną śmiertelnością. Uważa się, że znaczna część chorobowości i śmiertelności obserwowanych w COVID-19 wynika z nadmiernie aktywnej i niewystarczająco regulowanej odpowiedzi immunologicznej. Zjawisko to jest znane jako burza cytokinowa i obserwowano je również w przypadku innych rodzajów koronawirusów, w tym wywołujących zespół ciężkiej ostrej niewydolności oddechowej (SARS) i bliskowschodni zespół oddechowy (MERS). Burza cytokinowa może prowadzić do ciężkich objawów, w tym zespołu ostrej niewydolności oddechowej (ARDS), sepsy i niewydolności wielonarządowej (9).

Na podstawie obecnie dostępnego piśmiennictwa nie można jednoznacznie stwierdzić, czy pacjenci z sarkoidozą są bardziej narażeni na zachorowanie na COVID-19. Badanie Baughmana i wsp., w którym ryzyko i wyniki leczenia COVID-19 u pacjentów z sarkoidozą oceniano za pomocą kwestionariuszy wypełnianych samodzielnie przez pacjentów, wykazało, że ogólna częstość występowania COVID-19 od kwietnia do lipca 2020 r. wynosiła 2,23%, czyli 22 308 przypadków na milion. Co istotne, była ona wyższa niż częstość wynosząca wówczas w USA 1060 przypadków na milion. Jednak analiza podgrupy porównująca częstość występowania COVID-19 u pacjentów z sarkoidozą i w populacji ogólnej w tym samym miejscu i w tym samym okresie wykazała, że częstość zakażeń była podobna w obu grupach (10). W innej grupie 238 pacjentów z sarkoidozą częstość występowania COVID-19 od marca do kwietnia 2020 r. wynosiła 2,1% (11).

Bez danych prospektywnych trudno wyciągnąć jednoznaczne wnioski dotyczące ryzyka COVID-19 w sarkoidozie, ponieważ częstość zakażeń znacznie różni się w zależności zarówno od położenia geograficznego, jak i okresu obserwacji.

Aktualne piśmiennictwo sugeruje, że pacjenci z sarkoidozą są narażeni na zwiększone ryzyko gorszych wyników leczenia COVID-19. W tym samym badaniu Baughmana i wsp. stwierdzono, że odsetek hospitalizacji pacjentów z sarkoidozą i COVID-19 wynosił 15,8%, przy czym jedna trzecia tych pacjentów wymagała opieki na oddziale intensywnej terapii (10). Ponadto istnieje kilka czynników, które potencjalnie mogą zwiększać ryzyko zgonu z powodu COVID-19 w sarkoidozie. Po pierwsze, pacjenci z sarkoidozą z zajęciem płuc mogą mieć zmniejszoną rezerwę płucną, co może zwiększać u nich ryzyko niewydolności oddechowej po zachorowaniu na COVID-19 (12). Istotnie, Morgenthau i wsp. stwierdzili, że u pacjentów z sarkoidozą z umiarkowanym lub znacznym upośledzeniem czynności płuc odsetki intubacji i śmiertelności wewnątrzszpitalnej były wyższe niż w populacji ogólnej (13). Ponadto choroby współistniejące tradycyjnie wiązane ze stosowaniem glikokortykosteroidów, takie jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i otyłość, występują częściej u pacjentów z sarkoidozą i są niezależnymi czynnikami ryzyka gorszych wyników leczenia COVID-19 (14, 15). Oczywista jest potrzeba ochrony tej populacji przed niekorzystnymi następstwami COVID-19 za pomocą szczepień.

Szczepienia w sarkoidozie

Dane dotyczące skuteczności szczepień u pacjentów z sarkoidozą są ograniczone i sprzeczne. W niewielkim badaniu kliniczno-kontrolnym obejmującym 48 pacjentów z sarkoidozą i 33 zdrowe osoby z grupy kontrolnej stwierdzono, że 50% pacjentów z sarkoidozą nie wykazało odpowiedniej odpowiedzi przeciwciał na szczepienie przeciw błonicy, w porównaniu z 23% zdrowych osób z grupy kontrolnej (16). Z kolei Tavana i współpracownicy przeprowadzili badanie prospektywne porównujące 23 pacjentów z sarkoidozą z 26 zdrowymi osobami z grupy kontrolnej i zmierzyli odpowiedź serologiczną na szczepienie przeciw grypie. Stwierdzili, że odpowiedź serologiczna na wiele antygenów grypy (H1N1, H3N2 i B) była porównywalna w obu grupach (17). Jednak żadne z tych badań nie wyjaśniło, czy pacjenci w grupach z sarkoidozą otrzymywali leki immunosupresyjne. Skuteczność szczepień w sarkoidozie nie została zatem jednoznacznie ustalona.

Główną kwestią budzącą obawy w odniesieniu do skuteczności szczepień w sarkoidozie jest wpływ leków immunosupresyjnych na wytworzenie odpowiedniej odpowiedzi immunologicznej. Szczególne zainteresowanie budzą glikokortykosteroidy, które stanowią leczenie pierwszego rzutu w sarkoidozie. Inne leki obejmują metotreksat, zwykle stosowany jako alternatywa pozwalająca ograniczyć stosowanie steroidów, oraz leki biologiczne, takie jak inhibitory TNF-alfa i terapia deplecyjna limfocytów B, które mogą być potrzebne w chorobie opornej na leczenie (18). Aby przedstawić wskazówki dotyczące praktyki szczepień w sarkoidozie, ekstrapolujemy dane pochodzące od pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów (RZS), ponieważ zagadnienie to zostało szeroko zbadane w tej chorobie.

W metaanalizie 13 badań obejmujących 886 pacjentów z RZS oceniono odsetki seroprotekcji, definiowanej jako osiągnięcie miana przeciwciał powyżej z góry ustalonego poziomu, po szczepieniu przeciw grypie. Odsetki seroprotekcji były podobne u pacjentów z RZS przyjmujących glikokortykosteroidy i u zdrowych osób z grup kontrolnych (19). Wykazano, że inne leki immunosupresyjne zmniejszają odsetek seroprotekcji. W grupie 219 pacjentów z RZS, którzy otrzymali szczepienie przeciw grypie, pacjenci przyjmujący metotreksat (MTX) i inhibitory TNF-alfa wykazywali odpowiednią, choć osłabioną odpowiedź przeciwciał (20). W randomizowanym badaniu kontrolowanym Park i wsp. stwierdzili, że przerwanie przyjmowania MTX na 2 tygodnie po szczepieniu skutkowało statystycznie istotnym zwiększeniem odsetka seroprotekcji po szczepieniu przeciw grypie bez istotnego zwiększenia liczby zaostrzeń RZS (21). Niedawne badania wskazują, że pacjenci z RZS przyjmujący rytuksymab (RTX), lek powodujący deplecję limfocytów B, wykazują osłabioną odpowiedź przeciwciał na szczepienie przeciw grypie (22, 23). Jednak Van assen i wsp. stwierdzili, że u pacjentów z RZS zaszczepionych 6 miesięcy po otrzymaniu RTX miano przeciwciał było wyższe niż u osób zaszczepionych przed upływem 6 miesięcy od podania RTX. Sugeruje to, że czas wykonania szczepienia jest ważnym czynnikiem, który należy uwzględnić u pacjentów otrzymujących leki immunosupresyjne (23). Ogólnie dostępne dane dotyczące pacjentów z RZS sugerują, że niektóre leki immunosupresyjne niekorzystnie wpływają na miano przeciwciał po szczepieniu, podczas gdy inne mogą nie wywierać takiego wpływu. Jednak związek między mianem przeciwciał a ochroną przed zakażeniem nie jest prosty, ponieważ wyższe miano przeciwciał nie musi oznaczać wyższego poziomu ochrony. Inne czynniki, takie jak aktywność neutralizująca wytworzonych przeciwciał, są ważnymi wyznacznikami ochrony.

Europejska Liga do Walki z Reumatyzmem (EULAR) przedstawia kilka ważnych zasad przewodnich dotyczących szczepienia pacjentów z autoimmunologicznymi chorobami zapalnymi: (1) szczepienia należy wykonywać w okresach wyciszenia choroby, (2) szczepionki najlepiej podawać przed planowaną immunosupresją oraz (3) szczepionki nieżywe można bezpiecznie podawać pacjentom przyjmującym ogólnoustrojowe glikokortykosteroidy i leki przeciwreumatyczne modyfikujące przebieg choroby (24). W odniesieniu do bezpieczeństwa dotychczasowe piśmiennictwo sugeruje, że szczepienie pacjentów z autoimmunologicznymi chorobami zapalnymi szczepionkami nieżywymi nie prowadziło do zaostrzenia choroby. Ponadto panel ekspertów stwierdził, że u pacjentów działania niepożądane nie występowały istotnie częściej niż u osób z prawidłową odpornością (25). Ze względu na ograniczone dane dotyczące skuteczności szczepień w sarkoidozie Syed i współpracownicy ekstrapolowali dowody dotyczące szczepień populacji poddanych immunosupresji, aby zaproponować ogólne zalecenia dotyczące szczepienia pacjentów z sarkoidozą. Zasadniczo zalecają oni podawanie szczepionek inaktywowanych, w tym szczepionek przeciw pneumokokom, grypie i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, niezależnie od aktualnego schematu leczenia immunosupresyjnego pacjenta. Żywe szczepionki atenuowane należy podawać przed rozpoczęciem jakiejkolwiek terapii biologicznej i należy ich unikać, jeżeli pacjent już rozpoczął leczenie biologiczne. Warto zaznaczyć, że zalecenia te zostały poparte przez Światowe Stowarzyszenie Sarkoidozy i Innych Chorób Ziarniniakowych (26).

Wyzwania związane ze szczepieniem przeciw COVID-19 w sarkoidozie

Opracowanie szczepionki jest procesem, który w zwykłych warunkach trwa zazwyczaj od 10 do 15 lat. Jednak szczepionka przeciw COVID-19 uzyskała w USA zezwolenie Agencji Żywności i Leków (FDA) na stosowanie w sytuacjach nadzwyczajnych 11 grudnia 2020 r., około 12 miesięcy po pierwszym zgłoszonym przypadku (27). Wyjątkowe tempo opracowania szczepionki było możliwe dzięki licznym czynnikom, w tym znajomości białka kolca z poprzednich epidemii koronawirusów i jego znaczenia dla wywoływania przeciwciał neutralizujących, możliwości prowadzenia wielu faz badań klinicznych równolegle zamiast kolejno oraz postępom w technologiach szczepionek opartych na kwasach nukleinowych (6, 28). Obecnie opracowywanych jest ponad 200 potencjalnych szczepionek przeciw COVID (7).

Poza dostępnością największymi wyzwaniami związanymi ze szczepieniem przeciw COVID-19 w sarkoidozie są bezpieczeństwo i skuteczność. Szczepionki mRNA przeciw COVID-19, dla których dostępne są obecnie najbardziej obszerne dane i które są obecnie najszerzej dystrybuowane, wykazały wyjątkową skuteczność w badaniach fazy III (odpowiednio 95 i 94,1% dla szczepionek Pfizer i Moderna) (29, 30). Badania fazy III będą trwały do 2 lat, aby ustalić czas utrzymywania się seroprotekcji. Należy zauważyć, że pacjenci z sarkoidozą i innymi chorobami autoimmunologicznymi, a także osoby przyjmujące leki immunosupresyjne, zostali wykluczeni z badań klinicznych. Zatem w tej chwili nie ma opublikowanych danych dotyczących skuteczności szczepionek mRNA u pacjentów z sarkoidozą ze względu na nowatorski charakter technologii szczepień mRNA. Obecnie Centrum Kontroli Chorób (CDC) zaleca podawanie szczepionek mRNA przeciw COVID-19 pacjentom z chorobami autoimmunologicznymi lub osobom przyjmującym leki immunosupresyjne, o ile nie mają innych przeciwwskazań do szczepienia (31).

Badania fazy III wskazują na korzystny profil bezpieczeństwa obu szczepionek mRNA przeciw COVID-19, charakteryzujący się głównie krótkotrwałym bólem w miejscu wstrzyknięcia o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego, zmęczeniem i bólem głowy. Ciężkie ogólnoustrojowe działania niepożądane były rzadkie w przypadku obu szczepionek i obejmowały głównie gorączkę, zmęczenie oraz bóle mięśni i stawów (29, 30). Zaplanowano, że badania fazy III będą trwały łącznie 2 lata, aby kontynuować monitorowanie działań niepożądanych. Szczególnie istotna w sarkoidozie jest obawa przed zaostrzeniem choroby po szczepieniu. Zachęcające jest to, że we wcześniejszym badaniu szczepień przeciw grypie w niewielkiej grupie pacjentów z sarkoidozą nie zaobserwowano żadnych zaostrzeń choroby ani bezpośrednio po szczepieniu, ani podczas 6-miesięcznego okresu obserwacji (17). Jednak ścisłe monitorowanie pacjentów z sarkoidozą będzie miało kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy szczepienie przeciw COVID-19 może potencjalnie wywoływać zaostrzenie choroby.

Inną kwestią dotyczącą bezpieczeństwa nowych szczepionek jest zjawisko określane jako nasilenie choroby związane ze szczepieniem (VAED), w którym odpowiedź immunologiczna na szczepionkę może pozostawać w związku przyczynowym z poważniejszymi niekorzystnymi następstwami zakażenia w porównaniu z zakażeniem bez wcześniejszego szczepienia. Jest to zjawisko rzadko spotykane w przypadku istniejących szczepionek lub zakażeń wirusowych, ale należy o nim pamiętać przy każdej nowej szczepionce (7). Dane z badań fazy III obu szczepionek są uspokajające, ponieważ ciężkie przypadki COVID-19, definiowane jako potwierdzony COVID-19 z ciężką chorobą ogólnoustrojową, w tym niewydolnością oddechową, wstrząsem lub innymi postaciami uszkodzenia narządów docelowych, występowały rzadko w grupach eksperymentalnych (29, 30).

W obliczu tych wyzwań zaleca się stosowanie aktualnych zaleceń CDC i niedawnych wytycznych American College of Rheumatology (ACR) dotyczących szczepienia pacjentów z chorobami reumatycznymi, jeżeli nie występują przeciwwskazania (31, 32). Jako zasadę nadrzędną należy przyjąć wykonywanie szczepień przed planowaną immunosupresją, jeżeli jest to możliwe z klinicznego punktu widzenia. Dostosowywanie leczenia immunosupresyjnego w celu optymalizacji odpowiedzi na szczepienie powinno odbywać się wyłącznie w okresach dobrej kontroli choroby. Dane dotyczące optymalnego dostosowywania leczenia immunosupresyjnego u pacjentów z aktywną lub stabilną sarkoidozą są ograniczone. Ponadto ACR zaleca, aby niezależnie od aktywności i ciężkości choroby, z wyjątkiem choroby zagrażającej życiu, szczepienie przeciw COVID-19 wykonywać jak najszybciej (32). Proponujemy tutaj algorytm mający dostarczyć klinicystom wskazówek dotyczących szczepienia przeciw COVID-19 pacjentów z sarkoidozą (rycina 1). Obecnie algorytm ten ma zastosowanie wyłącznie do dwudawkowych schematów szczepienia przeciw COVID-19. Należy szczególnie podkreślić, że nasz obecny algorytm nie zaleca modyfikacji terapii anty-TNF-alfa. Pojawiły się jednak niedawno dane wskazujące, że u pacjentów z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit przyjmujących infliksymab odpowiedź przeciwciał na SARS-CoV-2 może być osłabiona (33). Obecnie nie wiadomo, czy dotyczy to pacjentów z sarkoidozą, a zalecenia mogą się zmieniać wraz z pojawianiem się danych. Na koniec, chociaż algorytm opiera się na zaleceniach ACR, podkreślamy, że decyzja o szczepieniu i czasowej modyfikacji schematów leczenia immunosupresyjnego w sarkoidozie powinna być podejmowana indywidualnie dla każdego pacjenta po odpowiedniej konsultacji i omówieniu ryzyka oraz korzyści. Potrzebne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć bezpieczeństwo i skuteczność różnych szczepionek przeciw COVID-19 u pacjentów z sarkoidozą otrzymujących lub nieotrzymujących leczenia immunosupresyjnego.

RYCINA 1

www.frontiersin.org

Rycina 1. Proponowany algorytm podejmowania decyzji klinicznych dotyczących szczepienia w sarkoidozie z wcześniejszym zakażeniem COVID-19 lub bez niego. Zalecenia opierają się na wytycznych ACR dotyczących szczepienia przeciw COVID-19 u pacjentów z chorobami reumatycznymi i chorobami układu mięśniowo-szkieletowego (32). RTX, rytuksymab; TNF, czynnik martwicy nowotworów. *Aktualne wytyczne nie zalecają modyfikacji leczenia u pacjentów otrzymujących terapię anty-TNF-alfa. Jednak niedawne dane sugerują, że u niektórych pacjentów przyjmujących infliksymab odpowiedź przeciwciał na SARS-CoV-2 może być osłabiona (33). W tej chwili nie wiadomo, czy dotyczy to pacjentów z sarkoidozą.

Możliwości

Pandemia COVID-19 stwarza wyjątkowe możliwości lepszego zrozumienia nowych technologii szczepionek u pacjentów z sarkoidozą i innymi chorobami przebiegającymi z zaburzeniami funkcji układu odpornościowego; oprócz szczepionek mRNA opracowywane są obecnie również szczepionki oparte na DNA (6). Ponadto możemy lepiej zrozumieć wpływ leków immunosupresyjnych na wytwarzanie przeciwciał i skuteczność szczepionek.

COVID-19 może również dostarczyć cennych informacji o mechanizmach immunologicznych zaangażowanych w sarkoidozę: autofagia jest niezbędna do usuwania bakteryjnych, wirusowych i nieorganicznych pozostałości komórkowych. Wcześniejsze badania wykazały samoistne powstawanie ziarniniaków przypominających sarkoidozę w modelach mysich z mutacjami typu knock-out obejmującymi aktywację rapamycyny w makrofagach, co wskazuje na rolę autofagii w patofizjologii sarkoidozy (34). W niedawnej pracy Calendar i wsp. zidentyfikowali kilka mutacji w genach zaangażowanych w regulację autofagii w rodzinnych postaciach sarkoidozy (35). Autofagia może być również ważna w patofizjologii COVID-19. Przypuszcza się, że koronawirusy wykorzystują autofagię i omijają mechanizmy regulacyjne, aby ułatwić wnikanie do komórek (36). Badanie mikroskopowe tkanki płucnej pacjentów z COVID-19 ujawnia skupiska wielojądrzastych komórek olbrzymich i innych komórek zapalnych, przypominające te stwierdzane w sarkoidozie (37).

Calendar i wsp. przypuszczają zatem, że zaburzenia autofagii u pacjentów z sarkoidozą ograniczają transport wirusowego RNA do pęcherzyków podczas zakażeń wirusowych. Możliwe, że patogenne warianty tych genów regulujących autofagię mogą predysponować niektórych pacjentów do ciężkich objawów COVID-19 mimo braku chorób współistniejących (38). Potrzebne są jednak dalsze badania, zanim będzie można to potwierdzić.

Wreszcie obecna pandemia może umożliwić nam zmniejszenie nierówności zdrowotnych dotyczących realizacji szczepień i gotowości do szczepienia w różnych populacjach. W porównaniu ze wskaźnikiem zgonów związanych z COVID-19 wśród osób białych niebędących Latynosami (wskaźnik umieralności: 38/100 000), po uwzględnieniu wieku wskaźnik umieralności w stosunku do wielkości populacji jest 3,4 raza wyższy wśród osób czarnych (wskaźnik umieralności: 131/100 000), 3,3 raza wyższy w społecznościach rdzennych i latynoskich (wskaźnik umieralności w obu grupach: 125/100 000), 2,9 raza wyższy wśród osób pochodzących z wysp Pacyfiku (wskaźnik umieralności: 111/100 000) oraz 1,3 raza wyższy w populacji azjatyckiej (wskaźnik umieralności: 50/100 000) (39).

Kobiety i mniejszości częściej mają cięższe postacie sarkoidozy, jednak nieufność wobec szczepień utrzymuje się. Dane potwierdzają, że odsetek szczepień przeciw COVID-19 w populacjach mniejszościowych jest znacznie niższy niż wśród osób białych, mimo wyższej umieralności. Odpowiada to wzorcom szczepień obserwowanym w przypadku grypy (40). Możemy wykorzystać tę okazję do oceny gotowości pacjentów z sarkoidozą do szczepienia i ich postaw w tej kwestii. Stwierdzono, że edukacja skoncentrowana na pacjencie zwiększa odsetek szczepień przeciw grypie (41).

Stwierdzono, że edukacja skoncentrowana na pacjencie zwiększa odsetek szczepień przeciw grypie (41). W przypadku pacjentów z sarkoidozą potrzeba więcej informacji dotyczących odsetka szczepień, gotowości pacjentów do przyjęcia szczepionki oraz wpływu rasy, płci i wieku, aby zapewnić lepszą edukację skoncentrowaną na pacjencie. Dane te są zbierane za pomocą internetowego kwestionariusza skierowanego do pacjentów. Zachęca się pacjentów do wypełnienia kwestionariusza pod adresem https://redcap.research.cchmc.org/surveys/?s=TJXWAK4FCJ .

Wnioski

Bezpieczeństwo i skuteczność szczepienia przeciw COVID-19 w sarkoidozie nie zostały jeszcze ustalone. Jednak ze względu na powagę pandemii COVID-19 i zwiększone ryzyko ciężkich następstw płucnych w sarkoidozie zdecydowanie zalecamy szczepienie pacjentów z sarkoidozą przeciw COVID-19. Wcześniejsze badania wykazały, że szczepionki są skuteczne i bezpieczne u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi oraz u osób przyjmujących leki immunosupresyjne. Ważne jest, aby znać leki immunosupresyjne przyjmowane przez każdego pacjenta i informować pacjentów o ryzyku oraz korzyściach związanych z dostosowaniem schematów leczenia immunosupresyjnego w ramach przygotowania do szczepienia przeciw COVID-19. Ponieważ pacjenci z obniżoną odpornością zostali wykluczeni z badań nad szczepionkami przeciw COVID-19, należy kontynuować ścisły nadzór, aby potwierdzić skuteczność i określić profil bezpieczeństwa u tych pacjentów (25, 32).

Pandemia COVID-19 stwarza kilka możliwości, szczególnie w zakresie poszerzania naszej wiedzy o odpowiedzi immunologicznej na szczepienie pacjentów przyjmujących leki immunosupresyjne. Ponadto COVID-19 stanowi model, który pozwala nam lepiej zrozumieć mechanizmy molekularne mogące odgrywać rolę w sarkoidozie. Musimy również wykorzystać tę okazję do poprawy nastawienia do szczepień, słuchając obaw pacjentów i podczas każdego kontaktu klinicznego przedstawiając naszym pacjentom, szczególnie należącym do populacji mniejszościowych, dodatkowe dane dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności.

Źródło: https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fmed.2021.672028/full