Erythema nodosum – rumień guzowaty
Jeden z trzech objawów sarkoidozy, zespołu Löfgrena
Erythema nodosum – rumień guzowaty to szczególna postać zapalenia tkanki podskórnej, charakteryzująca się bolesnymi, czerwonymi lub fioletowymi, wyczuwalnymi podskórnymi guzkami na podudziach, a czasem także w innych miejscach. Często występuje wraz z chorobą ogólnoustrojową leżącą u podłoża, zwłaszcza zakażeniami paciorkowcowymi, sarkoidozą i gruźlicą.
Erythema nodosum (EN) dotyczy przede wszystkim dwudziesto- i trzydziestolatków, ale może wystąpić w każdym wieku; częściej chorują kobiety. Etiologia jest nieznana, lecz podejrzewa się reakcję immunologiczną, biorąc pod uwagę częste powiązanie EN z innymi chorobami. Najczęstsze z nich to zakażenia paciorkowcowe (zwłaszcza u dzieci), sarkoidoza i gruźlica. Inne możliwe czynniki wyzwalające to inne zakażenia bakteryjne (Yersinia, Salmonella, mykoplazma, chlamydia, trąd, ziarnica weneryczna (lymphogranuloma venereum)), zakażenia grzybicze (kokcydioidomykoza, blastomykoza, histoplazmoza) i zakażenia wirusowe (wirus Epsteina–Barr, wirusowe zapalenie wątroby typu B); stosowanie leków (sulfonamidy, jodki, bromki, doustne środki antykoncepcyjne); nieswoiste zapalenie jelit; nowotwory złośliwe układu krwiotwórczego i guzy lite oraz ciąża. Do jednej trzeciej przypadków ma charakter idiopatyczny.
EN objawia się rumieniowymi, bolesnymi blaszkami lub guzkami, którym towarzyszą gorączka, osłabienie i bóle stawów. Rozpoznanie różnicowe obejmuje inne postacie zapalenia tkanki podskórnej oraz zapalenie naczyń.
Rozpoznanie ustala się na podstawie obrazu klinicznego, ale EN powinien skłonić do diagnostyki przyczyn leżących u podłoża, która może obejmować biopsję, testy skórne (PPD lub panel testów w kierunku anergii), przeciwciała przeciwjądrowe, pełną morfologię krwi, RTG klatki piersiowej oraz miano antystreptolizyny O lub wymaz z gardła z posiewem. OB jest często podwyższone.
Rumień guzowaty niemal zawsze ustępuje samoistnie. Leczenie obejmuje leżenie w łóżku, unoszenie zajętej kończyny, zimne okłady i NLPZ. Jodek potasu w dawce 300–500 mg doustnie 3× dziennie może złagodzić stan zapalny. Kortykosteroidy ogólnoustrojowe są skuteczne, ale jest to ostateczność, ponieważ mogą pogorszyć ukryte zakażenie leżące u podłoża. Jeśli zostanie wykryta przyczyna podstawowa, należy ją leczyć.
